ورود / ثبت ‌نام

موتور احتراق داخلی در هر سیکل کاری، دمایی بین ۸۰۰ تا ۲۰۰۰ درجه سانتیگراد در محفظه احتراق تولید می‌کند. بدون خنک‌کاری مداوم، قطعات ظرف چند دقیقه از حد تحمل خود عبور می‌کنند و آسیب می‌بینند. اینجاست که نقش کولانت مشخص می‌شود.

کولانت چیست؟ مایعی که در مداربسته سیستم خنک‌کاری خودرو جریان دارد، حرارت اضافی را از بلوک موتور و سرسیلندر جذب می‌کند و از طریق رادیاتور به هوای بیرون منتقل می‌کند. ترکیب آن ساده به نظر می‌رسد: آب دیونیزه، اتیلن گلیکول (Ethylene Glycol) و یک بسته مواد ضدخوردگی. اما همین فرمول ساده تفاوت بین موتور سالم و سرسیلندر تاب برداشته را رقم می‌زند.

وظیفه کولانت موتور سه‌وجهی است. خنک‌کاری در تابستان، جلو‌گیری از یخ‌زدگی در زمستان و محافظت از قطعات فلزی و واشرهای لاستیکی در برابر خوردگی؛ یک مایع، سه عملکرد حیاتی؛ حذف هر کدام یعنی خسارت سنگین.

سیستم خنک‌کاری موتور چگونه کار می‌کند؟

برای اینکه بفهمید کولانت چه نقشی دارد، باید مسیر حرکت آن را در موتور بشناسید.

واترپمپ مایع خنک‌کننده را از رادیاتور می‌کشد و با فشار وارد کانال‌های آب دور سیلندرها (وا‌تر جکت) می‌کند. کولانت از دیواره سیلندرها و سرسیلندر عبور می‌کند و حرارت آنها را جذب می‌کند. مایع داغ‌شده به سمت ترموستات حرکت می‌کند.

ترموستات یک شیر حساس به دماست. وقتی موتور سرد است، ترموستات بسته می‌ماند و کولانت فقط در مدار کوچک (داخل موتور) گردش می‌کند. هدف این است که موتور سریع‌تر به دمای کاری (حدود ۹۰ درجه) برسد. وقتی دما به حد مشخصی رسید، ترموستات باز می‌شود و مایع وارد مدار بزرگ (رادیاتور) می‌شود.

در رادیاتور، جریان هوا (چه از حرکت خودرو و چه از فن الکتریکی) حرارت کولانت را کاهش می‌دهد. مایع خنک شده دوباره به واترپمپ برمی‌گردد و چرخه تکرار می‌شود. منبع انبساط هم وظیفه جبران تغییرات حجم مایع بر اثر گرما و سرما را دارد.

یک نکته که خیلی‌ها نمی‌دانند: بخاری داخل کابین خودرو هم بخشی از همین مدار است. کولانت داغ از هیتر کور عبور می‌کند و هوای گرم تولید می‌شود. اگر کولانت کم باشد یا رسوب گرفته باشد، بخاری هم ضعیف کار می‌کند.

تفاوت کولانت و ضد یخ: یک محصول با دو اسم مختلف؟

تفاوت کولانت و ضد یخ یکی از پرتکرار‌ترین سؤال‌هاست. جواب کوتاه: نه، یکی نیستند.

ضد یخ (Antifreeze) ماده خام اتیلن گلیکول یا پروپیلن گلیکول است. خالص و غلیظ. قبل از ریختن در خودرو باید با آب مقطر رقیق شود. کولانت اما محصول نهایی و آماده مصرف است؛ ترکیب دقیق ضد یخ + آب دیونیزه + بسته بازدارنده خوردگی (Inhibitor Package) با نسبت‌های مشخص.

البته بعضی کولانت‌ها به‌صورت کنسانتره عرضه می‌شوند و نیاز به رقیق‌سازی دارند؛ ولی حتی این‌ها هم با ضد یخ خالص فرق دارند چون بسته ضدخوردگی دارند.

برای درک بهتر تفاوت کولانت و ضد یخ:

ویژگی	ضد یخ خالص	کولانت آماده مصرف
ترکیب اصلی	اتیلن گلیکول خالص	اتیلن گلیکول + آب دیونیزه + مواد ضدخوردگی
نقطه جوش	حدود ۱۹۷°C (حالت خالص)	۱۲۵ تا ۱۳۰°C (رقیق‌شده)
نقطه انجماد	حدود -۱۳°C (حالت خالص)	تا -۳۷°C (بسته به نسبت اختلاط)
نیاز به رقیق‌سازی	بله، حتماً	خیر (مدل Pre-mixed)
مواد ضدخوردگی	ندارد	دارد
رنگ	معمولاً بی‌رنگ	سبز، قرمز، نارنجی، صورتی، آبی
قیمت	ارزان‌تر	گران‌تر ولی آماده مصرف

 

یک اشتباه رایج: بعضی‌ها فکر می‌کنند ضد یخ غلیظ‌تر یعنی محافظت بهتر. اتفاقاً برعکس است. ضد یخ خالص قابلیت انتقال حرارت کمتری نسبت به مخلوط ۵۰/۵۰ دارد. یعنی موتور داغ‌تر کار می‌کند. هرگز ضد یخ خالص را بدون رقیق کردن نریزید.

برای آشنایی بیشتر با کولانت‌های یونیورسال و تفاوتشان با ضد یخ سنتی، مقاله کولانت جهانی سازگار با هر خودرو را بخوانید.

انواع کولانت: IAT، OAT و HOAT

همه کولانت‌ها از نظر فناوری ضدخوردگی یکسان نیستند؛ سه نسل اصلی وجود دارد و هر کدام ویژگی‌های متفاوتی دارند.

فناوری معدنی (IAT)

قدیمی‌ترین نوع؛ بازدارنده‌های سیلیکاتی و فسفاتی دارد که یک‌لایه محافظ فیزیکی روی تمام سطوح فلزی ایجاد می‌کنند. رنگ معمول: سبز.

مزیت آن سادگی و قیمت پایین است؛ اما عمر کوتاهٔ دارد؛ حدود ۲ سال یا ۴۰ هزار کیلومتر. لایه سیلیکاتی ضخیم هم بازدهٔ انتقال حرارت را کم می‌کند. در خودروهای قدیمی ایرانی مثل پراید و پژو ۴۰۵ رایج بود.

فناوری آلی (OAT)

نسل جدید؛ از اسیدهای آلی مثل سباسیک اسید و ۲-اتیله‌گزانوئیک اسید استفاده می‌کند. برخلاف IAT، لایه یکنواخت نمی‌سازد، فقط نقاطی را که خوردگی شروع شده شناسایی و ترمیم می‌کند. رنگ: قرمز، نارنجی یا صورتی.

عمر مفید بسیار بالا‌تر است؛ تا ۵ سال یا ۲۵۰ هزار کیلومتر. با آلیاژهای آلومینیومی جدید سازگاری کامل دارد. بازدهٔ حرارتی هم بهتر است؛ چون رسوب کمتری ایجاد می‌کند.

فناوری ترکیبی (HOAT)

ترکیبی از مزایای هر دو؛ هم سیلیکات دارد (برای محافظت فوری) و هم اسیدهای آلی (برای محافظت بلندمدت). رنگ زرد، فیروزهای یا بنفش. عمر مفید: ۳ تا ۵ سال.

خودروهای جدید‌تر ایرانی مثل دنا پلاس و تارا و همچنین بسیاری از خودروهای اروپایی از HOAT استفاده می‌کنند.

یک هشدار جدی: انواع کولانت OAT و HOAT و IAT را با هم مخلوط نکنید. واکنش شیمیایی بین بازدارنده‌های مختلف باعث ایجاد ژل و لخته می‌شود. مجاری رادیاتور و هیتر کور مسدود می‌شوند. اگر نوع کولانت قبلی را نمی‌دانید، سیستم را کاملاً تخلیه کنید و ۲ تا ۳ بار با آب مقطر بشویید.

کولانت مناسب خودروهای ایرانی

سؤال « من برای ماشینم چه کولانتی باید بریزم؟» را ما در شهر روغن روزی‌ ده‌ها بار از مشتری‌ها می‌شنویم. پاسخ دقیق بستگی به نوع موتور دارد.

پراید و تیبا (موتور M۱۳ و M۱۵): از کارخانه با IAT سبز عرضه شده‌اند. تعویض با OAT بلامانع است؛ ولی حتماً سیستم شست‌وشو شود؛ بلوک موتور این خودروها چدنی است و با هر دو فناوری کار می‌کند.

پژو ۲۰۶ و ۲۰۷ (موتور TU۵):

 حساسیت بالا؛ واشرهای سیلیکونی TU۵ با سیلیکات سازگار نیستند. کولانت OAT بدون سیلیکات بهترین گزینه است. اگر IAT سیلیکاتی بریزید، واشرها زود‌تر فرسوده می‌شوند و نشتی شروع می‌شود.

پژو پارس و ۴۰۵ (موتور XU۷): حساسیت کمتر. هر دو نوع IAT و OAT قابل‌استفاده است. اما واترپمپ و بوش سیلندر XU۷ قدمت دارند. محصول باکیفیت با ضدخوردگی قوی انتخاب کنید.

دنا و تارا (موتور EF۷): مجاری آب باریک‌تری دارد. رسوب‌گذاری سریع‌تر مشکل ایجاد می‌کند. کولانت OAT یا HOAT باکیفیت توصیه می‌شود. با IAT ارزان‌قیمت ریسک نکنید.

سمند و سورن (موتور EF۷ و XU۷): مشابه توضیحات بالا بسته به موتور. مدل‌های EF۷ حساس‌ترند.

شما همچنین می‌توانید برای پیداکردن کولانت سازگار با خودرو خود، مدل خودروتان را اینجا جست‌وجو کنید و تمامی محصولات سازگار با آن را به‌راحتی پیدا کنید.

 ۸ علامت نیاز به تعویض کولانت

کولانت هم مثل هر مایع مصرفی دیگر، عمر محدودی دارد. مواد ضدخوردگی آن تدریجاً مصرف می‌شوند و خاصیت محافظتی خود را از دست می‌دهند. این علائم نشان‌دهنده نیاز فوری به تعویض هستند:

۱.       تغییر رنگ مایع خنک‌کننده

کولانت تازه شفاف و رنگ مشخصی دارد. سبز روشن، قرمز یا صورتی. اگر رنگ آن تیره شده، قهوه‌ای، زنگ‌زده یا کدر به نظر می‌رسد، بازدارنده‌های خوردگی تمام شده‌اند. در منبع انبساط را وقتی موتور سرد است باز کنید و نگاه کنید.

۲.      m بالارفتن غیرعادی دمای موتور

آمپر دما مرتب به محدوده قرمز نزدیک می‌شود. یا نوسان دمایی غیرمعمول دارید. اولین چیزی که باید بررسی کنید سطح و کیفیت کولانت است. رسوب گرفتگی مجاری باعث کاهش گردش مایع و افزایش دما می‌شود.

۳.    ذرات شناور و رسوب در منبع انبساط

ذرات جامد، لکه‌های روغنی یا رسوب سفید و قهوه‌ای داخل منبع انبساط قابل‌مشاهده است. این نشان‌دهنده خوردگی فعال قطعات داخلی است. هر چه دیر‌تر اقدام کنید، خسارت بیشتر می‌شود.

۴.     بوی شیرین غیرعادی

اتیلن گلیکول بوی شیرین مشخصی دارد. اگر زیر کاپوت یا حتی داخل کابین این بو را حس می‌کنید، احتمال نشتی از شیلنگ‌ها، واترپمپ یا رادیاتور وجود دارد. فوری بررسی کنید. نشتی کوچک امروز، تعمیر سنگین فردا.

۵.     کاهش مداوم سطح مایع

اگر هر چند هفته مجبورید آب رادیاتور اضافه کنید، یک جای کار مشکل دارد. نشتی بیرونی از شیلنگ‌ها، یا بد‌تر از آن، نشتی داخلی از واشر سرسیلندر به داخل سیلندر. دومی خیلی خطرناک‌تر است و نشانه آن دود سفید از اگزوز است.

۶.      عملکرد ضعیف بخاری

بخاری گرم نمی‌کند یا خیلی دیر گرم می‌شود. رسوب کولانت قدیمی می‌تواند مسیر هیتر کور را تنگ یا مسدود کرده باشد. شست‌وشوی سیستم و تعویض کولانت معمولاً مشکل را حل می‌کند.

۷.     روشن‌شدن چراغ هشدار دمای موتور

واضح‌ترین علامت؛ فوری متوقف شوید. موتور را خاموش نکنید؛ بگذارید روشن بماند تا واترپمپ کار کند و فن رادیاتور دما را پایین بیاورد. چند دقیقه صبر کنید بعد خاموش کنید. ادامه حرکت با موتور داغ می‌تواند باعث تاب برداشتن سرسیلندر شود. هزینه تعویض سرسیلندر چندین برابر هزینه یک گالن کولانت است.

۸.     گذشت زمان از آخرین تعویض

حتی بدون هیچ علامت ظاهری، بعد از ۲ سال (IAT) یا ۵ سال (OAT) باید تعویض انجام شود. مواد ضدخوردگی مصرف‌شدنی هستند. وقتی تمام شوند، آب و اتیلن گلیکول باقیمانده نه‌تنها محافظت نمی‌کنند، بلکه خوردگی را تسریع هم می‌کنند.

نکات فنی هنگام تعویض کولانت

تعویض کولانت کار ساده‌ای است؛ ولی چند اشتباه رایج وجود دارد که باید بدانید:

هرگز در رادیاتور را وقتی موتور داغ است باز نکنید، سیستم تحت‌فشار است. مایع داغ بیرون می‌زند و سوختگی شدید ایجاد می‌کند؛ صبر کنید موتور کاملاً خنک شود.

قبل از ریختن کولانت جدید، سیستم را حتماً تخلیه و شست‌وشو کنید، مخصوصاً اگر از یک فناوری به فناوری دیگر تغییر می‌دهید؛ ۲ تا ۳ بار با آب مقطر بشویید تا آب خروجی شفاف شود.

نسبت استاندارد رقیق‌سازی (برای نوع کنسانتره) ۵۰ درصد کولانت و ۵۰ درصد آب مقطر است. در مناطق سردسیر مثل اردبیل و تبریز می‌توانید نسبت کولانت را تا ۶۰ درصد ببرید؛ بیشتر از ۷۰ درصد نریزید؛ خاصیت خنک‌کاری افت می‌کند.

از آب لوله‌کشی استفاده نکنید. کلر، کلسیم و منیزیم آب شهری باعث رسوب و تخریب بازدارنده‌های خوردگی می‌شود.

بعد از پر کردن، سیستم را هوا‌گیری کنید، حباب هوا در مدار خنک‌کاری باعث نقاط داغ و نوسان دما می‌شود؛ برای مثال در پژو ۲۰۶ یک پیچ هوا‌گیری روی محفظه ترموستات وجود دارد، موتور را روشن کنید، بگذارید دما بالا برود و ترموستات باز شود، و حباب‌ها خارج شوند.

انتخاب و خرید کولانت اصل

بازار ایران پر از محصولات متفرقه و تقلبی است. تشخیص جنس اصل همیشه آسان نیست. چند راهنمایی:

بسته‌بندی اصل هولوگرام و تاریخ تولید دارد. برچسب باید اطلاعات فنی کامل شامل نوع فناوری (IAT/OAT/HOAT)، نقطه انجماد، نقطه جوش و استانداردهای موردتأیید را ذکر کرده باشد.

تمامی محصولات بخش کولانت و مایعات وسیله نقلیه در فروشگاه شهر روغن با تضمین اصالت کالا عرضه می‌شوند. اگر بین کولانت و ضد یخ سنتی شک دارید، مقاله مقایسه کولانت جهانی با ضد یخ معمولی را بخوانید.

دوره تعویض را جدی بگیرید. هزینه یک گالن کولانت باکیفیت در مقایسه با هزینه تعویض رادیاتور یا واترپمپ خورده‌شده ناچیز است. برای مشاوره رایگان دربارهٔ انتخاب کولانت مناسب خودرو خود، با کارشناسان شهر روغن تماس بگیرید.