ورود / ثبت ‌نام

گیربکس اتوماتیک صدها قطعه متحرک دارد. چرخ‌دنده‌ها، صفحات کلاچ، بلبرینگ‌ها و شیرهای هیدرولیکی همه در حال سایش هستند. ذرات فلزی ریز ناشی از این سایش وارد روغن ATF می‌شوند. فیلتر گیربکس اتوماتیک وظیفه جدا‌سازی این ذرات و آلودگی‌ها از روغن را دارد.

بدون فیلتر، ذرات فلزی در مدار هیدرولیکی گردش می‌کنند. به شیرهای کنترل (والو بادی) می‌رسند. مجاری را مسدود می‌کنند. نتیجه: تعویض دنده نامنظم، لرزش و در نهایت خرابی گیربکس.

فیلتر گیربکس در سه نوع اصلی تولید می‌شود:

فیلتر توری فلزی (Screen Filter): ساده‌ترین نوع؛ یک توری فلزی ریزبافت که ذرات درشت را جدا می‌کند. قابل شست‌وشو و استفاده مجدد. دقت فیلتراسیون پایین‌تر. در گیربکس‌های قدیمی‌تر رایج.

فیلتر نمدی (Felt Filter): لایه نمد مصنوعی بادقت فیلتراسیون بالا‌تر؛ ذرات ریزتری را جدا می‌کند. یک‌بارمصرف و باید تعویض شود. در گیربکس AL۴ پژو و بسیاری از گیربکس‌های مدرن استفاده می‌شود.

فیلتر کاغذی/سلولزی: مشابه فیلتر روغن موتور. دقت بالا. یک‌بارمصرف. در بعضی گیربکس‌های ZF و آیسین به‌کاررفته.

بعضی گیربکس‌ها فیلتر داخلی دارند (داخل کارتل). تعویض آنها نیاز به باز کردن کارتل گیربکس دارد. بعضی دیگر فیلتر بیرونی دارند (مثل فیلتر روغن موتور روی بدنه نصب شده) که تعویضشان ساده‌تر است.

نقش فیلتر در تصفیه روغن ATF و جلو‌گیری از آلودگی

تصفیه روغن از آلودگی‌ها مهم‌ترین وظیفه فیلتر گیربکس است. اما نقش آن فرا‌تر از فقط «صاف‌کردن روغن» است.

روغن ATF در گیربکس اتوماتیک سه کار هم‌زمان انجام می‌دهد: روان‌کاری، انتقال نیروی هیدرولیکی و خنک‌کاری. برای هر سه عملکرد، روغن باید تمیز باشد. حتی ذرات ۱۰ تا ۲۰ میکرونی (یک‌دهم تا یک‌پنجم ضخامت یک تار مو) می‌توانند شیرهای هیدرولیکی را مختل کنند.

وظیفه فیلتر گیربکس در جزئیات:

• جدا‌سازی ذرات فلزی ناشی از سایش چرخ‌دنده‌ها و بلبرینگ‌ها
• گرفتن ذرات مواد اصطکاکی (Friction Material) از صفحات کلاچ و باندها
• جلو‌گیری از رسیدن آلودگی‌های خارجی (که از کاسه‌نمد یا شیلنگ‌ها وارد شده) به مدار هیدرولیکی
• حفظ فشار هیدرولیکی ثابت با جلو‌گیری از مسدود‌شدن مجاری والو بادی

وقتی فیلتر اشباع می‌شود، دو اتفاق می‌افتد. یا جریان روغن کاهش می‌یابد (افت فشار)، یا شیر بایپس باز می‌شود و روغن بدون فیلتر‌شدن وارد مدار می‌شود. هر دو سناریو بد است. اولی باعث افت فشار و تأخیر در تعویض دنده، و دومی باعث آسیب تدریجی به قطعات داخلی می‌شود.

جلو‌گیری از خرابی گیربکس مستقیماً به‌سلامت فیلتر وابسته است. فیلتر تمیز = روغن تمیز = گیربکس سالم. این یک معادله بسیار ساده است.

علائم خرابی فیلتر گیربکس اتوماتیک

فیلتر گرفته خودش را با چند نشانه مشخص نشان می‌دهد. اگر هر کدام را دیدید، زمان تعویض رسیده:

تعویض دنده با تأخیر: از P به D می‌زنید و خودرو بعد از ۲ تا ۳ ثانیه حرکت می‌کند، فشار هیدرولیکی ناکافی؛ فیلتر مسدود جریان روغن را کم کرده.

لرزش یا ضربه هنگام تعویض دنده: دنده‌ها با تکان و ضربه عوض می‌شوند، نرمی تعویض دنده از بین رفته؛ فشار ناهمگن در مدار هیدرولیکی باعث در‌گیری ناگهانی کلاچ‌ها می‌شود.

صدای زوزه یا وزوز: صدای غیرعادی از ناحیه گیربکس، معمولاً در سرعت‌های پایین بیشتر شنیده می‌شود؛ پمپ روغن گیربکس (Oil Pump) برای مکش روغن از فیلتر گرفته تلاش بیشتری می‌کند.

افزایش دمای گیربکس: فیلتر مسدود = کاهش جریان روغن = کاهش خنک‌کاری. اگر خودرو نشانگر دمای گیربکس دارد، مراقب باشید.

روشن‌شدن چراغ هشدار گیربکس: بعضی خودروها سنسور فشار هیدرولیکی دارند. وقتی فشار افت کند، چراغ هشدار روشن می‌شود.

لغزش دنده (Gear Slipping): خودرو ناگهان دور می‌گیرد بدون اینکه سرعت زیاد شود. دنده لغزیده. فشار ناکافی باعث شده کلاچ‌ها درست درگیر نشوند.

این علائم ممکن است نشانه مشکلات دیگر هم باشند؛ ولی اگر مدت زیادی از آخرین تعویض فیلتر گذشته، احتمالاً فیلتر مقصر اصلی است.

برای اطلاعات تکمیلی دربارهٔ علائم و تشخیص دقیق‌تر، مقاله علائم خرابی فیلتر گیربکس را بخوانید.

زمان تعویض فیلتر گیربکس

قانون کلی: فیلتر گیربکس هم‌زمان با روغن ATF تعویض شود. تعویض روغن بدون فیلتر مثل شستن لباس سفید و گذاشتن آن در یک کمد کثیف است.

جدول زمان تعویض برای خودروهای ایرانی و رایج 

خودرو	نوع گیربکس	فاصله تعویض فیلتر	نوع فیلتر	تعویض هم‌زمان روغن
پژو ۲۰۶ اتوماتیک	AL۴ (DP۰)	۶۰٬۰۰۰ km	داخلی نمدی	بله، Total Fluide DA
پژو ۲۰۷ اتوماتیک	AL۴	۶۰٬۰۰۰ km	داخلی نمدی	بله
سمند اتوماتیک	AL۴	۶۰٬۰۰۰ km	داخلی نمدی	بله
دنا اتوماتیک	AL۴	۶۰٬۰۰۰ km	داخلی نمدی	بله
تویوتا کمری	آیسین ۶AT	۶۰٬۰۰۰–۸۰٬۰۰۰ km	داخلی	بله، Toyota WS
هیوندای توسان	۶AT	۶۰٬۰۰۰–۸۰٬۰۰۰ km	داخلی بیرونی	بله، SP-IV
بی‌ام‌و سری ۳	ZF ۶HP/۸HP	۶۰٬۰۰۰–۸۰٬۰۰۰ km	داخلی	بله، ZF LifeguardFluid
نیسان ایکس‌تریل CVT	جاتکو CVT	۴۰٬۰۰۰–۶۰٬۰۰۰ km	داخلی	بله، NS-۳ CVT

گیربکس AL۴ پژو حساسیت بالایی دارد. در شرایط ترافیک سنگین تهران، هر ۳۰ هزار کیلومتر تعویض کنید. صبر نکنید تا ۶۰ هزار. هزینه یک فیلتر با هزینه تعمیر الکتروهیدرولیک (Electrohydraulic unit / mechatronic) قابل‌مقایسه نیست.

برای خرید فیلتر سازگار با خودروتان، به بخش فیلتر گیربکس اتوماتیک مراجعه کنید یا اگر نمی‌دانید که کدام فیلتر گیربکس با خودرو شما سازگار است، مدل خودرو خود را جست‌وجو کنید و قطعات سازگار را ببینید.

نحوه تعویض فیلتر گیربکس

تعویض فیلتر گیربکس برای فیلترهای داخلی نیاز به باز کردن کارتل دارد. مراحل کلی:

۱.       خودرو را روی جک یا بالابر قرار دهید.

۲.     ظرف مناسب زیر کارتل گیربکس بگذارید.

۳.    پیچ‌های کارتل را باز کنید و روغن قدیمی را تخلیه کنید.

۴.     کارتل را جدا کنید؛ داخل آن را تمیز کنید؛ رسوبات و ذرات فلزی (روی آهنربای کارتل) را پاک کنید.

۵.    فیلتر قدیمی را خارج و فیلتر جدید را نصب کنید، اورینگ فیلتر را هم عوض کنید.

۶.     واشر کارتل (گسکت) را تعویض کنید؛ هرگز واشر قدیمی را دوباره استفاده نکنید.

۷.     کارتل را با گشتاور مناسب (آچار تورک) ببندید؛ سفت کردن بیش از حد رزوه را خراب می‌کند.

۸.     روغن جدید بریزید؛ سطح را چک کنید.

این کار نیاز به تجربه و ابزار مناسب دارد. اگر تجربه کافی ندارید، به تعمیرگاه تخصصی گیربکس مراجعه کنید. اشتباه در نصب فیلتر یا بستن کارتل می‌تواند نشتی و آسیب جدی ایجاد کند.

برای آموزش مرحله‌به‌مرحله و جزئی‌ات بیشتر، مقاله آموزش تعویض فیلتر گیربکس اتوماتیک را ببینید. همچنین اشتباهات رایج در تعویض روغن و فیلتر را هم در مقاله اشتباهات تعویض روغن گیربکس بخوانید.

سؤالات متداول فیلتر گیربکس

آیا گیربکس دستی هم فیلتر دارد؟
اکثر گیربکس‌های دستی فیلتر جداگانه ندارند؛ اما بااین‌حال دفترچه خودرو مرجع قطعی است.

آیا می‌توانم فقط روغن عوض کنم و فیلتر را نه؟
می‌توانید؛ ولی نباید. روغن تمیز از فیلتر کثیف رد می‌شود و آلوده برمی‌گردد. عمر روغن جدید به‌شدت کوتاه می‌شود. همیشه هم‌زمان تعویض کنید.

فیلتر گیربکس اصل با متفرقه چه فرقی دارد؟
دقت فیلتراسیون، جنس مواد و مقاومت در برابر فشار. فیلتر متفرقه ارزان‌تر ولی عمر کوتاه‌تر و ریسک عبور ذرات بیشتر. برای تشخیص اصل از تقلبی، مقاله تفاوت فیلتر گیربکس اصل و تقلبی را بخوانید.

فیلتر گیربکس اتوماتیک و روغن گیربکس اصل را از شهر روغن با تضمین اصالت و مناسب‌ترین قیمت تهیه فرمایید.